kwie.17

Ptaki część II

dodano: 17 kwietnia 2014 przez wiewiorcia12


 

Starsza postać[edytuj | edytuj kod]

Klasyfikacja ptaków podana w Larousse. Ziemia, rośliny, zwierzęta[13]:

Występowanie[edytuj | edytuj kod]
Zasięg występowania wróbla zwyczajnego poszerzył się znacznie w związku z działalnością człowieka[14]

Ptaki żyją i rozmnażają się w prawie wszystkich ziemskich biotopach na każdym z siedmiu kontynentów. Najbardziej na południe wysuniętym siedliskiem są kolonie lęgowe petrela śnieżnego znajdujące się do 440 kilometrów w głębi Antarktydy[15]. Najwyższa różnorodność gatunkowa ptaków występuje w regionach tropikalnych – co może być wynikiem ogólnie wyższego stopnia specjacji w warunkach tropikalnych albo częstszych przypadków wymierania gatunków naszerokościach geograficznych z umiarkowanym klimatem[16]. Niektóre z rodzin ptaków przystosowały się do życia na oceanach, jak i w ich wodach, np. pingwiny obserwowano na głębokościach do 300 metrów p.p.m.[17]. Kilka gatunków ptaków morskich pojawia się na lądzie jedynie w okresie lęgowym[18].

Wiele gatunków ptaków stworzyło populacje w regionach, do których zostały wprowadzone przez człowieka. Niektóre z nich – umyślnie, np. bażant, który został introdukowany jako ptak łowny niemal na całym świecie[19].

Inne wprowadzenia były przypadkowe, jak np. południowoamerykańskiego gatunku mnichy nizinnej, którego osobniki po ucieczce z hodowli zaaklimatyzowały się w wielu północnoamerykańskich i europejskich miastach[20]. Pewne gatunki, wliczając czaplą złotawą[21]trębaczem jasnogłowym[22] i kakadu różową[23] rozprzestrzeniły się w naturalny sposób daleko poza granice swojego pierwotnego obszaru występowania w związku z przekształcaniem środowisk naturalnych w tereny rolnicze, które stały się dla tych ptaków odpowiednim siedliskiem.

Anatomia i morfologia[edytuj | edytuj kod]
Budowa zewnętrzna ptaka: 1 dziób, 2 głowa, 3tęczówka, 4 źrenica, 5 górna część grzbietu, 6 małe pokrywy skrzydłowe, 7 barkówki, 8 średnie pokrywy skrzydłowe, 9 lotki trzeciego rzędu, 10 kuper, 11 lotki pierwszego rzędu, 12 podbrzusze, 13 udo, 14 staw skokowy, 15 skok, 16 stopy, 17 goleń, 18 brzuch, 19skrzydło, 20 klatka piersiowa, 21 gardło, 22 korale

W porównaniu z innymi kręgowcami, budowa ciała ptaków wykazuje wiele niezwykłych adaptacji, głównieułatwiających latanie.

Układ kostny[edytuj | edytuj kod]
Information icon.svg Osobny artykuł: Układ kostny ptaków.

Szkielet składa się z wielu lekkich kości. Mają one duże jamy wypełnione powietrzem (zwane jamami pneumatycznymi), połączone z układem oddechowym[24]. Powietrzem nie są wypełnione tylko kości dłoni, czaszki, miednicy i przedramienia[25]. Kości czaszki są połączone i nie widać między nimi szwówOczodoły są duże i oddzielone kostną przegrodą. Kręgosłup składa się z odcinka szyjnego, piersiowego, lędźwiowego i ogonowego, z bardzo różnorodną liczbą kręgów szyjnych. Odcinek szyjny jest szczególnie elastyczny, ale ruchomość jest ograniczona w przedniej części odcinka piersiowego i nieobecna w dalszych kręgach. Kręgi odcinka lędźwiowego są zrośnięte z miednicą, tworząc synsakrum[26], a ostatnie kręgi odcinka ogonowego tworzą pygostyl[27]. Żebra są spłaszczone, a mostek (z wyjątkiem nielotów) jest zaopatrzony w grzebień stanowiący przyczep dla mięśni biorących udział w lataniu. Kończyny przednie są przekształcone w skrzydła[28]. Charakterystyczne dla ptaków są również obojczyki zrośnięte w widełki (furcula) oraz żebra mostkowe złożone z dwóch części połączonych ruchomo, co umożliwia zmiany objętości klatki piersiowej[25].

Układ pokarmowy[edytuj | edytuj kod]
Information icon.svg Osobny artykuł: Układ pokarmowy ptaków.

Układ pokarmowy ptaków jest unikatowy – zawiera wole, służące do przechowywania pokarmu, oraz żołądek mięśniowy, w którym znajdują się połknięte kamienie rozcierające pokarm i rekompensujące brak zębów[35]. Większość ptaków jest przystosowanych do szybkiego trawienia, aby ułatwić latanie[36]. Niektóre ptaki wędrowne mają też zdolność do redukcji części jelita przed migracją[37].

Układ oddechowy[edytuj | edytuj kod]
Układ oddechowy ptaków

Ptaki mają jeden z najbardziej skomplikowanych układów oddechowych ze wszystkich zwierząt[26]. Ich płuca są pozbawione opłucnej[25]. Podczas wdechu 75% świeżego powietrza omija płuca i kieruje się bezpośrednio do tylnychworków powietrznych, które ciągną się od płuc i łączą z przestrzeniami powietrznymi w kościach. Pozostałe 25% powietrza płynie bezpośrednio do płuc. Podczas wydechu zużyte powietrze wydostaje się z płuc, a powietrze zachowane w tylnych workach powietrznych jest jednocześnie przenoszone do płuc. Dzięki temu świeże powietrze przepływa przez płuca ptaka zarówno podczas wdechu, jak i wydechu[38]. Ptaki wydają dźwięki za pomocą krtani tylnej – mięśniowej komory z kilkoma błonami bębenkowymi, która znajduje się na dolnym końcu tchawicy, czyli tam, gdzie rozdziela się ona na oskrzela[39].

Układ krwionośny[edytuj | edytuj kod]

Serce ptaków jest czterodziałowe i do krążenia ogólnego wychodzi z niego prawy łuk aorty (w przeciwieństwie do ssaków, które mają lewy łuk aorty)[26]. Krew żylna uchodzi do prawego przedsionka, a następnie przepływa do prawej komory, skąd wypływa do płuc. Z płuc krew wraca do lewego przedsionka, a następnie lewej komory, z której uchodzi aorta[25].Żyła główna dolna przenosi krew od kończyn przez układ wrotny nerek. W przeciwieństwie do ssaków, krwinki czerwoneptaków mają jądro[40]. Układ krwionośny umożliwia utrzymywanie stałej temperatury ciała ptaków, która wynosi 39,5 °C[25].

Układ nerwowy i narządy zmysłów[edytuj | edytuj kod]
Samce sikory modrej mają niewidoczne dla człowieka ultrafioletowe pióra na głowie, które demonstrują podczas toków

Układ nerwowy ptaków jest dobrze rozwinięty. Najlepiej ukształtowane części mózgu to móżdżek, który koordynuje ruchy, oraz kresomózgowie, które odpowiada za nawigację, behawior, gody i budowanie gniazd. Większość ptaków ma słaby zmysł węchu; godnymi uwagi wyjątkami są: kiwi[41]kondorowate[42] i rurkonose[43].

Wzrok[edytuj | edytuj kod]

Zmysł wzroku jest u większości gatunków ptaków zwykle dobrze rozwinięty i dominuje wśród innych narządów zmysłów. Poruszanie się w powietrzu, pośród koron drzew lub obserwowanie ziemi z dużej wysokości wymogło na ewolucji stopniowe jego ulepszenie. Stąd to w tej gromadzie współczesnych kręgowców znajdują się gatunki o najlepiej wykształconym wzroku.

Oczy ptaków są umieszczone po obu stronach głowy, a pole widzenia wynosi ok. 300°. U ptaków drapieżnych są położone bardziej z przodu, co poprawia parametry widzenia stereoskopowego i związaną z tym percepcję głębi. Sowy, u których nieruchomo osadzone w czaszce oczy są położone najbardziej z przodu, rekompensują to dużymi możliwościami obrotu głowy do tyłu – w zakresie do 270°. Ich wzrok dostosowany jest do widzenia w nocy – przeważają pręciki, liczba czopków i komórek wrażliwych na kolor jest niewielka. Ptaki wodne mają specjalne elastyczne soczewki umożliwiające przystosowanie do widzenia w powietrzu i w wodzie[26]. W pręcikach ptaków znajdują się kropelki zabarwionego tłuszczu (zwykle żółte lub pomarańczowe, rzadziej zielone). Powodem może być odmienność promieni słonecznych padających z góry lub odbitych od podłoża. Ptaki cechuje widzenie tetrachromatyczne, co oznacza, że oprócz czopków reagujących na światło zielone, czerwone i niebieskie, mają też czopki wrażliwe naultrafiolet[44]. Umożliwia im to widzenie światła ultrafioletowego, które jest związane z zalotami. Wiele ptaków ma wzory na upierzeniu w ultrafiolecie, które są niewidoczne dla ludzkiego oka; niektóre ptaki, podobne do siebie, więc postrzegane przez człowieka jako tej samej płci, w rzeczywistości różnią się obecnością ultrafioletowych łat na piórach. Samiec sikory modrej ma ultrafioletową łatę na głowie, która jest pokazywana podczas zalotów poprzez pozowanie i stroszenie piór na karku[45]. Światło ultrafioletowe jest używane również podczas poszukiwania pożywienia – wykazano, że pustułki znajdują ofiary wykorzystując ultrafioletowe ślady moczu pozostawione na ziemi przez gryzonie[46]. Jak dowiedziono, niektóre gatunki potrafią dostrzec kierunek polaryzacji promieni świetlnych, co ma ogromne znaczenie przy orientowaniu się w przestrzeni[47].

Ptaki – tu kura domowa– "mrugają" migotkąpoziomo

Powieki ptaków nie są używane do mrugania. Ich oczy są nawilżane za pomocą migotki – trzeciej powieki, która porusza się poziomo[48]. Migotka pokrywa również oko i działa jak soczewka kontaktowa u wielu wodnych ptaków[26] (w jej środku znajduje się pole załamujące odmienne promienie świetlne, co daje ostrość obrazu pod wodą). Zwilża powierzchnię oka bez chwilowej utraty widoczności.Siatkówkaptaków ma narząd w kształcie wachlarza wypełniony krwią i zwany grzebieniem[26], którego zadaniem jest jej odżywianie oraz zaopatrywanie w tlen. Odbiera jednocześnie dwutlenek węgla. Choć komórki siatkówki cechuje intensywna przemiana materii to wnętrze tego elementu oka ani u ptaków, ani u ssaków nie jest ukrwione (naczynia krwionośne nie wnikają w warstwy komórek siatkówki). Grzebień pozwala na dostarczanie niezbędnych substancji również od wnętrza oka (u ssaków funkcję tę pełni jedynie zewnętrznie położona naczyniówka). Większość ptaków nie może poruszać oczami, chociaż są wyjątki, np. kormoran czarny[49]. Ptaki z oczami po bokach głowy mają szerokie pole widzenia, natomiast ptaki z oczami z przodu głowy, takie jak sowy, cechuje widzenie stereoskopowe i potrafią one ocenić głębię pola widzenia[50]. Dodatkową specyfiką ptaków jest liczba włókien w nerwie wzrokowym. Podczas gdy u człowieka wynosi przeciętnie 1,2 mln, a u królika 394 tys., to u gołębia aż 2379 tys. Oznacza to, że ptasia siatkówka przekazuje dwa razy więcej informacji wzrokowej nerwem niż ludzka. Poza tym u większości gatunków omawianej gromady kręgowców w każdej gałce ocznej występują 2 plamki ostrego widzenia (tzw. plamka żółta). Pozwala to dostrzegać jednocześnie 3 ostre punkty: z przodu ciała, po lewej i po prawej. U mew i rybitw występują aż 3 takie plamki. Warto wspomnieć, że niektóre gatunki drapieżnych ptaków mają kształt siatkówki pozwalający na uginanie promieni świetlnych w plamce ostrego widzenia, co skutkuje powiększeniem obrazu[47]. Kolejną przewagą wzroku ptaków nad wzrokiem ssaków są mięśnie pozwalające na obserwowanie przedmiotów rozmaicie oddalonych. U tych pierwszych są to włókna prążkowane, które szybciej działają niż mięśnie gładkie w oczach gromady Mammalia.

Sama gałka oczna jest stosunkowo bardzo duża, a u średniej wielkości ptaków drapieżnych przekracza wielkością ludzką. Fakt ten może dziwić. Jednak prawidłową jej wielkość można ocenić dopiero po wyjęciu jej z czaszki. Oko ptaka nie jest okrągłe tak jak u ssaków. Na zewnątrz rogówki biegnie okrężne zagłębienie. Jej średnica jest mniejsza od pozostałej części gałki. Obie stykają się ze sobą w środkowej części głowy. Dzieli je jedynie skostniała częściowo przegroda. Dlatego też oko puchacza osiąga rozmiary 36 mm, a u większości ptaków oba narządy wzroku przewyższają masę ich mózgu



Dodaj do:


Komentarze mogą dodawać tylko zalogowani użytkownicy - zaloguj się lub załóż konto


Odpowiedzi moga dodawać tylko zalogowani użytkownicy - zaloguj się lub załóż konto


Nie ma jeszcze komentarzy - wyraź swoją opinię jako pierwszy